سه شنبه 09 آذر
نسخه آزمایشی
1400/08/22
کارشناس آزمایشگاه معاونت غذا و دارو دانشگاه ایران :

دلایل بررسی و اندازه گیری فلز قلع در مواد غذایی

دلایل بررسی و اندازه گیری فلز قلع در مواد غذایی

مقاومت خوب فلز قلع نسبت به زنگ زدگی و فرسایش باعث شده تا از آن به عنوان روکشی برای فلزات دیگر جهت جلوگیری از زنگ زدگی استفاده شود.آسیه کاکاآقازاده کارشناس آزمایشگاه معاونت غذا و دارو دانشگا ایران به بررسی این پوشش دهی و دلایل و اندازه گیری فلز قلع در مواد غذایی پرداخت.

به گزارش ایفدانا به نقل از روابط عمومی معاونت غذا و دارو دانشگاه ایران مقاومت خوب  فلز قلع نسبت به زنگ زدگی و فرسایش باعث شده تا از آن به عنوان روکشی برای فلزات دیگر جهت جلوگیری از زنگ زدگی استفاده شود، از جمله قلع‌اندود کردن قوطی های فلزی مورد استفاده در صنایع غذایی جهت پوشش دهی فولاد بکار رفته و جلوگیری از مهاجرت فلز قلع (مهاجرت یا انتقال فلز قلع تحت شرایط دما، فشار، میزان اسیدی یا بازی بودن محتویات و مدت زمان نگهداری  از سطح داخلی قوطی به محتویات درون قوطی ) می باشد . در صورتیکه این پوشش دهی بصورت اصولی انجام نگیرد باعث خطرات حاد و مزمن برای انسان می شود.
ویژگیهای فلز قلع
قلع فلزی است چکش خوار، قابل انعطاف و سفید تا  نقره‌ای که ساختار بلوری دارد. این فلز دربرابر فرسایش ناشی از آب تقطیر شده دریا و آب لوله‌کشی مقاومت می‌کند اما به وسیله اسیدهای قوی و مواد قلیایی و نمکهای اسیدی مورد حمله قرار می‌گیرد. هنگامیکه اکسیژن به صورت محلول است قلع به عنوان کاتالیزور عمل کرده و واکنشهای شیمیایی را تسریع می‌کند. درصورتی‌که درحضور آزمایش‌های اسیدی ضعیفی بوده و با اکسیدهای بازی تولید نمکهای قلع می‌کند و از این فلز به عنوان پوشش سایر مواد جهت ممانعت از فرسودگی یا واکنشهای شیمیایی دیگر موارد استفاده قرار می‌گیرد. این فلز مستقیماً با کلر و اکسیژن ترکیب می‌شود و جایگزین هیدروژن اسیدهای رقیق می‌گردد. قلع در دماهای معمولی انعطاف‌پذیر است اما در صورتی‌که گرم شود شکننده می‌شود.
اثرات این فلز بر انسان
قلع به‌طور عمده در مواد مختلف آلی وجود دارد . پیوندهای آلی قلع خطرناک‌ترین شکل قلع برای انسان می‌باشد. این مواد در صنایع زیادی کاربرد دارند که شامل صنایع بسته بندی ،صنعت رنگ و صنعت پلاستیک می‌شود و در کشاورزی برای تولید آفت کشها مورد استفاده قرار میگرد. علیرغم اینکه به سمی بودن قلع آگاهیم، میزان استفاده ازمواد آلی قلع در صنایع در حال افزایش است. اثرات مواد قلع آلی می‌تواند متنوع باشد. این به نوع ماده مورد استفاده و ارگانیسم مورد استفاده بستگی دارد. تری سلیتین خطرناک‌ترین ماده آلی قلع برای انسان است. این ماده پیوندهای هیدروژنی کوتاهی دارد. وقتی پیوندهای هیدروژنی در یک ماده قلع بلندتر می‌شود خطر این ماده بر سلامت انسان کمتر می‌شود. انسان می‌تواند پیوندهای قلع را از طریق غذا، تنفس و پوست جذب نماید. مواجهه با پیوندهای قلع، می‌تواند اثرات حاد و همچنین مزمن داشته باشد
دلایل بررسی فلز قلع :
نگرانی اصلی در رابطه با قلع در مواد غذایی به دلیل عدم تولید صحیح و پوشش دهی نا مناسب لاک داخل قوطی ها و امکان وجود مقادیر زیاد قلع بصورت مهاجرت فلز قلع از درب قوطی ها و بدنه و ته قوطی ها به محتویات قوطی می باشد ، مانند کنسرو گوجه فرنگی ، تن ماهی ، انواع فرآورده های آبزیان بسته بندی شده در قوطی و انواع فرآورده های نوشیدنی و مخصوصا در مورد فرآورده های غذایی که ماهیت اسیدی دارند این اتفاق شایع است
قوطی های فلزی با روکش دهی نامناسب و یا آسیب دیده با مدت زمان بصورت مهاجرت  و انحلال در محیط اسیدی ،  فلز قلع را به محتوی ماده غذایی انتقال می دهند .
مصرف این مواد حاوی فلز قلع  در کوتاه مدت منجر به تحریک دستگاه گوارش شده و ایجاد اثرات حاد سمی درمصرف طولانی مدت  می شود
اثرات حاد و مزمن فلز قلع:
اثرات حاد:
سوزش چشم و پوست ، سردرد
دردهای شکمی و معده
کسالت و سرگیجه
تعریق شدید
تنگی نفس
مشکلات ادراری
اثرات مزمن:
افسردگی
آسیب کبدی
تضعیف سیستم ایمنی
آسیب کروموزومی
کاهش سلولهای قرمز خون ، آسیب مغزی، خشونت، اختلال در خواب، فراموشی و سردرد.
دلیل استفاده از فلز قلع در ترکیبات ظروف بسته بندی فلزی :
بطور کلی  از قلع در ظروف بسته بندی مواد غذایی کنسرو شده برای محافظت از پایه فولادی استفاده می شود . ایجاد خوردگی هم در خارج (شرایط هوازی) و هم در صورت تماس داخلی با غذاها (بی هوازی) صورت می گیرد که خوردگی در سطح فولادی قوطی باعث آزاد شدن فلز قلع از پوشش داخلی قوطی میشود.
کاربرد لاک های موجود در روکش های قوطی ، بسته بندی انواع مختلف محصولات غذایی را امکان پذیر کرده است.
به عنوان مثال ، برخی از غذاهای بسیار رنگدانه ای (چغندر ، میوه های توت) با انحلال قلع رنگ آنها سفید می شود و با استفاده از روکش ها در برابر تماس با قلع محافظت می شود.
قلع موجود در کنسروها به احتمال زیاد به شکل نمک های قلع غیر آلی نسبت به قلع در کووالانسی ترکیبات فلزی می باشد.
محتوای قلع غذاهای کنسرو شده بسته به نوع کنسرو متفاوت است که بستگی به شرایط ذخیره سازی  و ماهیت مواد دارد .
بعنوان مثال  :
-لاک قوطی
-مقدار اسیدی محتوی  قوطی بسته بندی
- pH مواد غذایی در قوطی
-وجود رنگدانه های گیاهی
- شرایط ذخیره سازی (به عنوان مثال زمان ودما )
- میزان وجود اکسیژن
وجود اکسیژن ومقدار اکسیژن درمحتوی مواد غذایی ظروف بسته بندی فلزی بارزترین تاثیر در خوردگی داخلی لاک قوطی کنسرو و آزاد شدن فلز قلع از جداره های لایه درونی قوطی می باشد .
عوامل دیگری باعث وجود قلع در مواد غذایی می شود  که در نهایت ممکن است بر میزان جذب قلع توسط محصول تأثیر بگذارد
 بعنوان مثال :
- زمان / مکان / شرایط برداشت
-شیمی خاک
-روشهای کشاورزی.
ولی در نهایت غذاهای آماده مصرف نسبت به پوشش قلع در قوطی های فلزی تهاجمی ترند ( شرایط آزاد شدن فلز قلع محیا تر می باشد) ،مواد غذایی اسیدی کنسرو شده دارای محتوای قلع بالاتری هستند نسبت به میوه ها وسبزی های کنسروشده مثل گوجه فرنگی ،گیلاس و انواع میوه ها و سبزیجات دیگر.
محصولات بسته بندی شده در قوطی های فلزی قلع اندود حاوی گوجه فرنگی مقادیر زیادی قلع دارند زیرا نیترات موجود در مواد غذایی باعث فرسایش سطوح داخلی قوطی و ایجاد خوردگی  و آزاد شدن قلع می شود. به طور کلی می توان گفت  غلظت قلع غذاهای کنسرو شده با زمان نگهداری و درجه حرارت افزایش می یابد.
 


شناسه خبر : 18785
امتیاز شما برای این خبر: